07.03.2012

 - Газета

Гарадная – палеская сталіца ганчарства

Шматлікія турысты звычайна абмінаюць Столінскі раён Брэсцкай вобласці. Але той, хто завітае сюды, ніколі аб гэтым не па­шкадуе. У Століне і яго ваколіцах захавалася шмат помнікаў архітэктуры XVII–XIX стагоддзяў, у паселішчы Нова-Беражное вядуцца рэстаўрацыйна-аднаўленчыя работы ў радавым маёнтку Алешаў, а ў вёсцы Цераблічы месціцца ўнікальны музей, створаны народным майстрам Іванам Супрунчыкам…

Юрый ЧАРНЯКЕВІЧ, фота аўтара

Шматлікія турысты звычайна абмінаюць Столінскі раён Брэсцкай вобласці. Але той, хто завітае сюды, ніколі аб гэтым не па­шкадуе. У Століне і яго ваколіцах захавалася шмат помнікаў архітэктуры XVII–XIX стагоддзяў, у паселішчы Нова-Беражное вядуцца рэстаўрацыйна-аднаўленчыя работы ў радавым маёнтку Алешаў, а ў вёсцы Цераблічы месціцца ўнікальны музей, створаны народным майстрам Іванам Супрунчыкам…

Дырэктар-Цэнтра-ганчарства-Алімпіяда-Леанавец-з-адным-са-шматлікіх-дыпломаў,-атрыманых-установай

Дырэктар Цэнтра ганчарства Алімпіяда Леанавец з адным са шматлікіх дыпломаў, атрыманых установай

Але адна з найбольшых адметнасцей раёна – вёска Гарадная, вядомая яшчэ з XV стагоддзя, старадаўні цэнтр ганчарства на Палессі. Цягам стагоддзяў мясцовыя ганчары адвозілі свае вырабы ў суседні Пінск, а адтуль гліняныя збанкі, гарлачыкі, кубкі разыходзіліся па ўсім Вялікім княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай. Свае старадаўнія традыцыі гараднянскія глінамесы змаглі пранесці праз стагоддзі ажно да нашых часоў.

Цэнтр для адраджэння

Сапраўды, гліна, якая, па словах гараднянцаў, «не змішуецца ні з чым» і з якой можна зрабіць што заўгодна, і па сёння з’яўляецца брэндам вёскі. А дзякуючы ініцыятыве мясцовых жыхароў і падтрымцы раённых ды абласных улад, у Гарадной з’явілася рэальная магчымасць заявіць пра сябе і свае традыцыі не толькі ў Беларусі, а і ў іншых краінах Еўропы.

Першыя крокі ў гэтым накірунку былі зроблены яшчэ ў пачатку 2000-х, калі ў Гарадной паўстаў Цэнтр ганчарства, які спалучае ў сабе фактычна дзве ўстановы – міні-музей і школу. Турысты, што наведваюцца сюды, адразу трапляюць у сапраўдны мікракосмас даўніны і аўтэнтыкі, які не хочацца пакідаць. Парадак у гэты мікракосмас дадасць экскурсія, праведзеная дырэктарам Цэнтра ганчарства Алімпіядай Леанавец. На сакавітым мясцовым дыялекце Алімпіяда Дзмітрыеўна раскажа кожнаму пра зараджэнне ганчарнай справы ў Гарадной, пра тое, як «гараднянскія горшчыкы возылы ў Варшаву», захопіць міні-лекцыяй пра адметнасці мясцовых вырабаў, пакажа шмат унікальных экспанатаў і адорыць наведвальнікаў глінянымі сувенірамі…

Па яе словах, яшчэ ў пачатку ХХ стагоддзя ў вёсцы было прыкладна 300 майстроў, і свае вырабы яны экспартавалі па ўсім свеце. Але, на жаль, за савецкім часам гэтыя традыцыі былі гвалтоўна перапынены: ганчарства апынулася пад забаронай, людзям не дазвалялі займацца ўлюбёнай справай, а гораны для абпальвання гліны нават разбівалі з дапамогай трактароў і бульдозераў. Пра гэта, дарэчы, згадваў у сваім нарысе «Званы з прадонняў азёр» Уладзімір Караткевіч, пішучы пра вёску Гарадная, пра яе ўнікальнас

ць і адметнасць, пра тое, якая важная гэта справа – захаваць старадаўні гараднянскі промысел.

Праблема захавання традыцый ганчарства ў Гарадной і да сёння застаецца актуальнай. Па словах Алімпіяды Леанавец, у паселішчы пражывае ўсяго восем патомных ганчароў і ўсе яны – сталага веку. Менавіта таму і ўзнікла ідэя стварыць у Гарадной цэнтр, а фактычна – школу ганчарства, дзе б майстры навучалі мясцовых падлеткаў старадаўняму віду народнага ўмельства.

– Галоўная мэта нашай установы – вучыць дзяцей, перадаваць ім тыя ўменні, якія назапасілі гараднянскія ганчары, – кажа Алімпіяда Леанавец. – Гэтая справа вымагае неймаверных высілкаў і сродкаў, але яна цалкам апраўдана. Бо калі ў паселішчы будуць жыць і працаваць майстры – дык будзе гарэць агеньчык старадаўняга ганчарства на Палессі, будзе жыць Гарадная. 

 

Дзякуючы цэнтру колькасць майстроў-глінамесаў у Гарадной неўзабаве павінна павялічыцца: сёлета на «курсах» ганчарнай падрыхтоўкі навучаецца тры групы падлеткаў: 12 чалавек у адной і па 8 – у дзвюх другіх.

Экспазіцыя-ў-Цэнтры-ганчарства

Экспазіцыя ў Цэнтры ганчарства

Але ж якая справа без патрэбнага начыння? Таму пошук і прывоз гліны, набыццё неабходнага інструментарыю – паўсядзённы клопат дырэкцыі ўстановы. Нядаўна, як распавяла Алімпіяда Леанавец, у цэнтры з’явілася яшчэ адно ганчарнае кола (цяпер іх тут чатыры), а таксама муфільная печ для абпальвання гліны. Дарэчы, як кажа Алімпіяда Дзмітрыеўна, з цягам часу жаданне сесці за ганчарнае кола праяўляюць не толькі падлеткі, але і больш сталыя жыхары вёскі.

– Раней у нас такога не было, а нядаўна да мяне пачалі звяртацца мясцовыя жыхары з просьбай навучыць іх «круціць круга», – кажа дырэктар установы. – Так што паціху ганчарная справа ў вёсцы знаходзіць усё больш і больш прыхільнікаў. І гэта, з

 

разумела, не можа не радаваць.

На шчасце, ёсць у Цэнтры ганчарства і магчымасць набыць шматлікія сувеніры (іншыя музеі Беларусі пахваліцца такой паслугай могуць, на жаль, не заўсёды). Гэта і збанкі, і свiсцёлкi, i званочкі – усё тое, што можна ўзяць на памяць пра ўнікальны Цэнтр ганчарства. Вырабы гэтыя, дарэчы, зроблены не толькі рукамі мясцовых ганчароў, а і вучнямі школы ганчарства…

Праца над раскруткай

Варта адзначыць, што мясцовыя ўлады таксама «не спяць у шапку», а актыўна працуюць над турыстычным «піярам» гэтага знакавага паселішча Століншчыны. Вынік гэтай працы – навідавоку, бо яшчэ пазалетась аўтэнтычнай традыцыі ганчарнага майстэрства вёскі Гарадная быў нададзены статус нематэрыяльнай гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь.

Да таго ж, па словах начальніка аддзела культуры Столінскага райвыканкама Васіля Зарубы, летась у вёсцы прайшоў шэраг цікавых раённых мерапрыемстваў, а таксама абласны пленэр «Ганчарны промысел у дрэве і ў жывапісе». А яшчэ ў 2008 і 2010 гадах у Гарадной праводзіліся міжнародныя пленэры ганчароў. На апошнім з іх пабывалі майстры з сямі краін свету – усяго 21 чалавек. Зразумела, што ў мерапрыемстве ўзялі ўдзел і глінамесы з самой вёскі Гарадная, якія дзяліліся вопытам ганчарнай справы, назапашанай у паселішчы на працягу стагоддзяў.

Дарэчы, сёлета ўлетку адбудзецца чарговае падобнае мерапрыемства.

– У сярэдзіне ліпеня бягучага года ў Гарадной пройдзе ІІІ Міжнародны пленэр ганчароў, – паведаміў Васіль Заруба. – Чакаем у госці майстроў не менш чым з сямі-васьмі краін свету. Пад гэтае мерапрыемства з абласнога і раённага бюджэту выдаткавана 140 мільёнаў рублёў. Так што правядзём яго, спадзяюся, на годным узроўні.

Ганчарная-справа-ў-Гарадной-працягваецца

Ганчарная справа ў Гарадной працягваецца

Гасцініца… у школе

Але ў Гарадной не збіраюцца спыняцца на дасягнутым, а актыўна працуюць над далейшай раскруткай свайго глінянага брэнда. Так, летась у паселішчы з’явіўся яшчэ адзін турыстычна прывабны аб’ект – музей-сядзіба ганчара. Установа месціцца ў звычайнай сялянскай хаце, дзе ў хуткім часе кожны наведвальнік зможа пабачыць, як даўней жыў і працаваў гараднянскі глінамес.

– Зараз мы робім ва ўстанове рамонт, але хутка ён будзе скончаны: засталіся толькі нязначныя работы, – распавядае Алімпіяда Дзмітрыеўна. – Плануецца, што тут, у музее-сядзібе, «паселіцца» ганчар, і кожны турыст здолее не толькі паглядзець, як працуе майстар, але і паспрабаваць сябе ў гэтай справе. З цягам часу тут можна будзе і бульбачку запячы ў грубцы, і на ложак старадаўні прылегчы пераначаваць, і нават пасядзець ля вогнішча на панадворку. Бо трэба, на маю думку, каб музей-сядзіба быў установай інтэрактыўнай і адкрытай, каб наведвальнікі тут пачувалі сабе вольна. І часцей да нас прыязджалі.

Словы пра адпачынак у хаце ганчара – невыпадковыя. Як і шмат у якіх патэнцыйна прыцягальных для турыстаў мясцінах, Гарадная, на жаль, не можа пахваліцца наяўнасцю памяшканняў для начлегу. І турысты, якія сюды завітваюць, вымушаны пасля вандравання па вёсцы зноў садзіцца ў машыну ці аўтобус і ехаць за 25 кіламетраў у Столін – толькі там ёсць прыстойная гасцініца. Дарэчы, менавіта так і рабілі наведвальнікі апошняга Міжнароднага пленэру ганчароў. Ды і самі майстры з розных краін свету, што з’ехаліся тады ў Гарадную, вымушаны былі часова «кватараваць» у памяшканнях мясцовай школы.

Мажліва, для спешчаных выгодамі цывілізацыі замежных турыстаў гэта і стала нейкай «разынкай» мерапрыемства, але зразумела, што разлічваць на вялікі прыток наведвальнікаў у Гарадную пакуль не даводзіцца. І інтэрактыўная сядзіба ганчара, дзе можна будзе пераначаваць, безумоўна, прывабіць да сябе сваім аўтэнтычным начыннем і нязмушаным сервісам. Бо, пагадзіцеся, не толькі замежніку, але і беларусу-гараджаніну будзе прыемна пераначаваць у старадаўняй хаце, на ільняных посцілках і ў атачэнні вырабаў мясцовых ганчароў…

Планы гэтыя цалкам рэальныя. Па словах Васіля Зарубы, паводле Дзяржаўнай праграмы сацыяльна-эканамічнага развіцця і комплекснага выкарыстання прыродных рэсурсаў Прыпяцкага Палесся на 2010–2015 гады, на паляпшэнне матэрыяльна-тэхнічнай базы ў Гарадной запланавана штогод выдаткоўваць па трыццаць мільёнаў рублёў. Таму ўсе неабходныя рамонтныя работы ў «Музеі-сядзібе ганчара» абавязкова будуць завершаны, а ва ўстанову будзе закуплена неабходнае абсталяванне. Да таго ж, на гэты год з раённага бюджэту плануецца выдаткаваць 300 мільёнаў рублёў на рамонт Гараднянскага Дома культуры, у якім месціцца Цэнтр ганчарства. На думку начальніка аддзела культуры, доб­ры вонкавы і ўнутраны выгляд установы прывабіць у Гарадную яшчэ больш турыстаў.

***

Усе гэтыя праекты не могуць не радаваць. Але ж варта, падаецца, і далей працаваць над рэлізацыяй планаў па ператварэнні Гарадной у сапраўны Цэнтр беларускага ганчарства. Чаму б, напрыклад, не стварыць у паселішчы рэспубліканскі музей ганчарства? Дзе ж яшчэ размясціць падобную ўстанову, як не ў старадаўнім цэнтры ганчарнай справы? 

З цягам часу можна было б экспанаваць у гэтым музеі не толькі вырабы беларускіх глінамесаў з усіх куткоў краіны, але і збанкі і глечыкі з іншых, у першую чаргу суседніх, дзяржаў. Тым больш, што асобныя экспанаты ўжо ёсць – яны засталіся ў музеі Цэнтра ганчарства яшчэ з мінулагодніх міжнародных пленэраў…

Ды і тыя ж пленэры ў Гарадной варта было б ладзіць штогод, а не раз у два гады, як цяпер, а таксама больш рэкламаваць гэтае мерапрыемства, запрашаць на яго рэспубліканскіх і рэгіянальных журналістаў. Так, дарэчы, робяць у суседнім Іванаўскім раёне Брэсцкай вобласці: дзякуючы падобнай рэкламнай палітыцы пра Міжнародны кулінарна-этнаграфічны фестываль «Мотальскія прысмакі», ведаюць, бадай, усе аматары беларускай нацыянальнай кухні, а таксама турысты не толькі ў Беларусі, а і ў краінах далёкага і блізкага замежжа.

А каб госці, што завітваюць у Гарадную, у пошуку месца для начлегу не ездзілі ў Столін, мясцовым уладам варта было б скіраваць больш увагі на развіццё аграэкатурызму. У пацверджанне сваіх слоў спашлюся на старшыню Беларускага саюза майстроў народнай творчасці Яўгена Сахуту, які ў адным з нядаўніх інтэрв’ю зазначыў, што «папулярны сёння агратурызм неабходна накіроўваць у рэчышча супрацоўніцтва з мясцовымі рамеснікамі, якое абавязкова бу­дзе ўзаемавыгадным». У Гарадной падобнае супрацоўніцтва – цалкам магчымае і рэальнае. І нікога, думаецца, не трэба пераконваць у тым, што ад рэалізацыі названай ідэі сапраўды выйграюць усе: і мясцовыя жыхары, і раённыя ўлады, і асабліва турысты, ахвочыя да аўтэнтычнага народнага мастацтва.


Комментарии отсутствуют

Новый комментарий

Имя:
:
Для редактирования комментария осталось 10 минут

Турнавигатор

Вся история белорусского турбизнеса в газете «Туризм и отдых»   |   Активный отдых   |   Калькулятор отдыха   |   Горные лыжи   |   Агротуризм   |   Путеводитель   |   Экзотические направления   |   Путешествия по Беларуси   |   Самые оригинальные бани на белорусских агроусадьбах